Θεωρώ ότι είναι μεγάλη τιμή για το Κέντρο Αρχιτεκτονικής Μεσογείου (K.A.M.) ότι 67 γραφεία απ’ όλη την Ελλάδα και πάνω από 100 αρχιτέκτονες, μας εμπιστεύθηκαν για να παρουσιάσουμε και να συζητήσουμε το έργο τους, στα Χανιά.
Πρέπει να σας πω ότι οι συνεργάτες μας στο Κ.Α.Μ. ο Γιάννης Βερικάκης, που ανέλαβε το βάρος της έκθεσης του έργου σας, κι εγώ κάναμε ό,τι περνούσε από το χέρι μας για να φανούμε αντάξιοι της εμπιστοσύνης σας και να αποφύγουμε τα όποια λάθη. Προσπαθήσαμε να εκθέσουμε όλα τα έργα που μας υποβάλλατε, κατατάσσοντας τα σε κατηγορίες χωρίς να κάνουμε επιλογές και χωρίς να τα προδώσουμε. Προσπαθήσαμε να έχουν όλα το ίδιο βάρος, έτσι ώστε να φθάνουν στην κριτική ματιά του επισκέπτη με την ίδια σκευή, εκείνη που επέλεξε ο δημιουργός. Και αυτό για να εντοπίσετε ευκολότερα τα στοιχεία που σας ενδιαφέρουν και να διαμορφώσετε την άποψη σας βλέποντας την ποικιλία των προτάσεων. Για να μπορέσετε να συγκρίνετε και να κρίνετε, να τοποθετήσετε εσείς οι ίδιοι το έργο σας στο σύνολο και από την άποψη του περιεχομένου, αλλά και από την άποψη της παρουσίασής του. Για να μπορέσετε μεθαύριο να διατυπώσετε της άποψη σας για το σύνολο.
Έχουμε συνείδηση ότι απευθυνόμαστε σε σκεπτόμενους πολίτες! Εσείς θα πείτε αν τα καταφέραμε.
Είναι απίστευτο ότι εγκαινιάζουμε σήμερα την 4η Triennale Αρχιτεκτονικής στην Κρήτη, κι ότι σε λίγους μήνες κλείνουμε 12 χρόνια από την ίδρυση του Κ.Α.Μ. Μια λαμπρή ιδέα που θα μπορούσε να λάμψει στο χώρο της Μεσογείου αν...
‘‘Αν –λέω αν- με λίγη καλή θέληση έρχονταν όλα κάπως διαφορετικά...’’, όπως γράφει ο ποιητής.
Δεν ήρθαν όμως.
Έτσι, λιγοστέψαμε το φως στα μέτρα μας, προσπαθώντας να κρατήσουμε το Κ.Α.Μ. ανοιχτό.
Όμως, τα προγράμματα και οι διαδικασίες αν δεν ανανεώνονται, πρέπει να λήγουν. Γι’ αυτό επιμένουμε να επιδιώκουμε την ανανέωση με μικρές διορθωτικές κινήσεις, όσες αντέχουμε, όπως θα διαπιστώσετε σήμερα και εσείς.
Έτσι, όπως ήδη σας έχουμε ενημερώσει με το τελευταίο μας γράμμα, αυτή τη χρονιά θα μετάσχετε και σεις στην αποτίμηση και την επιλογή των έργων που θα συγκροτήσουν την περιοδεύουσα έκθεση, επιλέγοντας 9 έργα που θεωρείτε αντιπροσωπευτικά της Triennale. Θα συγκεντρώσουμε τα σημειώματα που θα μας δώσετε και εκείνα τα έργα που θα συγκεντρώσουν τις περισσότερες προτιμήσεις, θα αποτελέσουν τις επιθυμίες ενός πέμπτου κριτή, που θα είστε εσείς. Θα παρακαλέσω το κάθε γραφείο να κάνει τις δικές του εννέα επιλογές.
Θα θέλαμε πολύ να σας χαρίσουμε τον κατάλογο της έκθεσης στον οποίο αυτή τη χρονιά περιέχεται το πριν τρία χρόνια κείμενο της κριτικής του Παναγιώτη Τουρνικιώτη και οι επιλογές των κριτών, όπως κάθε φορά, όμως δυστυχώς όχι μόνο δεν μπορούμε ν’ αντέξουμε αυτή τη μικρή προσφορά σε σας, αλλά θα ήθελα να παρακαλέσω να αγοράσετε αυτό το βιβλίο των 200 σελίδων για να καταστεί δυνατή η κάλυψη των δαπανών των εκδηλώσεων της Triennale που δεν μπορούμε αλλιώς να καλύψουμε.
Είναι πολλές μέρες τώρα που γίνεται έντονη συζήτηση για τις οικονομικές δυσκολίες του Κ.Α.Μ. και την απαράδεκτη ασυνέπεια του Υπουργείου Πολιτισμού, το οποίο οφείλει τεσσάρων χρόνων υποχρεώσεις οικονομικές σύμφωνα με την προγραμματική σύμβαση που είχε υπογράψει με τον Δήμο Χανίων.
Βέβαια, σ’ αυτό το διάστημα ο Δήμαρχος κατάφερε να ξεπεράσει το πρόβλημα της ανανέωσης της προγραμματικής σύμβασης με το Υπουργείο Πολιτισμού, η οποία είχε 10ετή ισχύ και είχε λήξει το 2006, και να υπογράψει νέα προγραμματική σύμβαση, πράγμα που πρέπει πάλι να επαναλάβει. Παρόλα αυτά, όμως, το Υπ.Πο. εξακολουθεί να μην καταβάλλει τα οφειλόμενα στο Κ.Α.Μ. ποσά με διάφορες δικαιολογίες και να καταρρακώνει την εικόνα της στοιχειώδους αξιοπιστίας που οφείλει να παρουσιάζει η Δημόσια Διοίκηση προς τους πολίτες.
Η στάση αυτή έχει απογοητεύσει το Δ. Σ. του ΚΑΜ, ορισμένα μέλη του οποίου άνοιξαν μια συζήτηση στον Δήμο, που πήρε διαστάσεις στις εφημερίδες, με κύριο αίτημα την ανάληψη από το Υπ.Πο. των ευθυνών του και την καταβολή των 360.000€ που οφείλει στο Κ.Α.Μ.
Μέχρι εκεί όλα καλά, γιατί είναι γνωστό ότι και η υπομονή έχει τα όρια της.
Όμως, προκειμένου ν’ ανεβάσουν τους τόνους και να ‘‘τρομάξουν’’ το Υπουργείο, -την ‘‘ωραία κοιμωμένη του δάσους’’-, ορισμένοι απ’ αυτούς τους σοβαρούς ανθρώπους ισχυρίστηκαν καλοπροαίρετα πως, αν το Υπ.Πο. συνεχίσει αυτή την ασυνεπή τακτική του και εξακολουθήσει, να αδιαφορεί για τις υποχρεώσεις του απέναντι στο Κ.Α.Μ. μη καταβάλλοντας τις οφειλές του προς αυτό, το οδηγεί σταθερά σε κλείσιμο, παρά τη μέχρι τώρα επιτυχημένη πορεία του.
Αυτή την υπερβολή θα ήθελα να φέρω στις πραγματικές της διαστάσεις, γιατί γνωρίζουν όλοι πολύ καλά ότι το Κ.Α.Μ. έχει περάσει παρόμοιες δυσκολίες και άλλες φορές. Και στα έξι πρώτα χρόνια, πριν να εγκατασταθεί στο Μεγάλο Αρσενάλι και στα τελευταία έξι χρόνια που κλείνουνε το Μάιο υπήρξανε φάσεις μεγάλης οικονομικής δυσπραγίας, η οποία περιόρισε τον αριθμό των εκδηλώσεων του Κ.Α.Μ. και ανέκοψε τις βελτιώσεις των εκδηλώσεων του.
Μια από αυτές τις φάσεις, την πιο οδυνηρή βέβαια, την πιο μακροχρόνια, που έχει ξεπεράσει τα όρια της αντοχής μας χωρίς φως στην άκρη του τούνελ, διανύουμε σήμερα.
Το γεγονός, όμως, αυτό δεν σημαίνει ότι θα κλείσει το Κ.Α.Μ., καθώς έχουν αλλάξει με τον καιρό πολλά πράγματα που διαφοροποιούν τη σημερινή κρίση με τις προηγούμενες.
Και εξηγούμαι:
1. Ο δήμαρχος και το δημοτικό συμβούλιο με κάθε τρόπο και επίμονα έχουν δηλώσει ότι θα πάρουν τα οφειλόμενα χρήματα από το Υπ.Πο. Ελπίζουμε, λοιπόν. Ταυτόχρονα, με ιδιαίτερη συνέπεια καταβάλλεται στο Κ.Α.Μ., εκ μέρους τού Δήμου, το ποσό που του αναλογεί σύμφωνα με την προγραμματική σύμβαση που έχει υπογράψει με το Υπ.Πο. και το Κ.Α.Μ., ποσό το οποίο δεν φτάνει, βέβαια, για να καλύψει τη έξοδα του Κ.Α.Μ., αλλά είναι μια βάση. Αυτή η συνέπεια για μας είναι θεμελιώδης, γιατί αποδεικνύει έμπρακτα ότι ο δήμαρχος και το δημοτικό συμβούλιο πιστεύουν στο Κ.Α.Μ. και δεν διανοούνται να το αφήσουν να κλείσει.
2. Υπάρχουν ορισμένοι θεσμοί που μας ενισχύουν τακτικά ανάλογα με τις ετήσιες δυνατότητές τους. Είναι το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας, το Τ.Ε.Ε. Δυτικής Κρήτης και τώρα έχει προστεθεί και το Πολυτεχνείο Κρήτης, που όλο και συχνότερα συμπαρίσταται οικονομικά στο Κ.Α.Μ., ιδιαίτερα μάλιστα από την εποχή που λειτουργεί σ’ αυτό το Τμήμα αρχιτεκτόνων. Τέλος, είναι το ΜΑΙΧ που κάθε χρόνο μας βοηθά να φιλοξενήσουμε καθηγητές και φοιτητές για το ετήσιο Πειραματικό Εργαστήριο Αρχιτεκτονικής που γίνεται το καλοκαίρι.
3. Είναι το Σωματείο των Φίλων του Κ.Α.Μ. του οποίου η ίδρυση αποτελεί την απόδειξη της θετικής επιρροής του Κ.Α.Μ. στα πολιτιστικά πράγματα της πόλης, το οποίο όλο και περισσότερο δραστηριοποιείται και σύντομα θα φανεί η συμβολή του στις δραστηριότητες τού Κ.Α.Μ.
4. Είναι οι πνευματικοί άνθρωποι, όχι μόνο οι αρχιτέκτονες, που συχνά πλαισιώνουν τις εκδηλώσεις μας, οι οποίοι με πολλούς τρόπους δείχνουν το ενδιαφέρον τους για το Κ.Α.Μ. και συμμετέχουν στις δραστηριότητες του αφιλοκερδώς.
5. Είναι κι αυτό το θαυμάσιο κτήριο που αναπλάσαμε όλοι μαζί εδώ και έξι χρόνια: Υπ.Πο., Δήμος και Κ.Α.Μ. και μελετητές και επιβλέποντες και κατασκευαστές και το οποίο μας στεγάζει και ακτινοβολεί προς τα έξω μία μοναδική εικόνα ποιότητας χώρου.
6. Άφησα τελευταίο το προσωπικό του Κ.Α.Μ. που με απίστευτη αφοσίωση έχει ξεπεράσει μέχρι σήμερα όλες τις δυσκολίες και τις οικονομικές ασυνέπειες που υφίσταται. Κι όσο υπάρχουν αυτοί οι κουζουλοί, οι τρελοί, πέστε τους όπως θέλετε, που επιμένουν να προσφέρουν περισσότερα απ’ όσα υποχρεώνονται σε όλα τα επίπεδα, το Κ.Α.Μ. δεν πρόκειται να κλείσει.
Επομένως το θέμα αγαπητοί φίλοι δεν είναι αν θα κλείσει το ΚΑΜ.
Άλλη είναι η ερώτηση:
Γιατί όλο αυτό το κέφι που συντηρείται, χρόνια τώρα, μέσα από τόσες δυσκολίες αυτό το δυναμικό που μπορούσε να μετατρέψει τα Χανιά σε πραγματική πολιτιστική πρωτεύουσα της Κρήτης, που θα παρήγαγε πολιτισμό, δεν του προσφέρεται η δυνατότητα να δημιουργήσει αυτά που έχει δείξει πως μπορεί να πραγματοποιήσει;
Γιατί επιμένει το Υπ.Πο. να κάνει ότι δεν βλέπει πως μας εμπιστεύονται:
- Πρεσβείες όπως η Νορβηγική, η Ελβετική, η Ιαπωνική, η Γαλλική μέσω του Γαλλικού Ινστιτούτου (IFA) και η Γερμανική μέσω του Goethe Institut,
- πανεπιστήμια όπως το Αθηνών, της Θεσσαλονίκης, της Κρήτης, της Θεσσαλίας, της Πάτρας, της Θράκης
- Πολυτεχνεία όπως το Μετσόβιο και της Κρήτης,
- και ακόμα οι επαγγελματικοί αρχιτεκτονικοί σύλλογοι της χώρας, το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας, το Τ.Ε.Ε. Δυτικής Κρήτης,
- και, τέλος, οι πολίτες της πόλης μας και οι πνευματικοί άνθρωποι που βρίσκονται στο πλάι μας, όπως η Αλίκη Βατικιώτη που χάρισε στο Κ.Α.Μ. το καταπληκτικό της πιάνο, υποδεικνύοντας ότι ο πολιτισμός δεν έχει όρια, κι ότι οι τέχνες επικοινωνούν;
Τι άλλο θέλει το Υπ.Πο. για να έχει ‘‘ανταποδοτικά οφέλη’’ όπως αναρωτιέται ο σημερινός υπουργός;
Πρέπει να γίνει συνείδηση, αγαπητοί φίλοι, ότι το Κ.Α.Μ. είναι πριν απ’ όλα υπόθεση της πόλης των Χανίων, της Κρήτης, είναι υπόθεση όλων μας, ανεξάρτητα αν το Υπουργείο θα δώσει, όχι μόνο όσα χρωστά για να τιμήσει την υπογραφή του, αλλά πολύ περισσότερα, αν εκτιμήσει το έργο του Κ.Α.Μ. όλα αυτά τα χρόνια.
Εμείς μάλιστα οι Χανιώτες και οι Κρητικοί πρέπει να αντιληφθούμε, να πιστέψουμε ότι αυτό που αντικατοπτρίζει το Κ.Α.Μ. στα Χανιά, είναι η έκφραση ενός πολιτισμού που δεν οφείλει σήμερα τίποτα σ’ ένα υπουργείο που δεν σέβεται την υπογραφή του και εκθέτει την κυβέρνησή του.
Και ακόμα, να πιστέψουμε ότι μπορούμε να κρατήσουμε ζωντανό το Κ.Α.Μ., ανεξάρτητα αν πιέζουμε το Υπ.Πο. για τις οφειλές του, ώστε να αποδείξουμε ότι ο πολιτισμός γεννιέται και συντηρείται σ’ έναν τόπο, όταν αυτός ο τόπος –οι άνθρωποι, δηλαδή, που τον ζωντανεύουν-, πιστεύουν στον εαυτό τους, στις δυνάμεις τους και υπερασπίζονται τις αξίες τους.
Δημήτρης Αντωνακάκης
9-02-08
